خیلی وقته که میخوام این مطلب رو به چگاسه بدم ولی متاسفانه تا الآن موقعیتش پیش نیومد . یه مختصر اشاره ای به توجیه و موشکافی مسأله‌ی ارسال و درج نظر در سایت‌های اینچنینی، که فکر کنم اشاره به اون در این موقعیت بد نباشه. البته مطمئنا نواقصی هم خواهد داشت که صاحبنظران خواهند بخشید.

فلسفه‌ی نظر و نظرخواهی در تعریفی خیلی ساده و عامیانه یعنی موضع انتقادی

، تحلیلی، توضیحی و یا توصیفی یک فرد مخاطب در مواجهه با یک اثر ارائه شده‌ی موافق یا مخالف، از طرف آفریننده یا آفرینندگان آثار؛ که این موضع نمایانگر نوع فکر و عقیده ی آن مخاطب نیز هست . واین اثر مورد نظر میتونه یک کتاب ، یک مقاله ، یک اثر ادبی و هنری ، یک کار پژوهشی و علمی ،یک خبر و یاغیره باشه .

نوع برداشت و درک از اثر ارائه شده ،مهمترین قسمت از نحوه ی شکل گیری و ارسال نظر و ایده رو در بر میگیره .پس به وضوح پیداست که تفاوت در برداشتها ، تفاوت در نوع ، شکل و لحن نظرات رو هم در پی داره .(از قدیم گفتن پنج تا انگشت ....جدیدا میگن باید مثل هم باشه !)

با فرض یک فضای ایده آل اجتماعی انتقادی ، هر شخص معلوم (نه مجهول ) علاوه بر مسئولیت قانونی در قبال بیان نظر شخصی اش ، نسبت به آنچه می اندیشد و می گوید کاملا آزاد است (باید باشد !) ، و اشخاص حقیقی و یا حقوقی دیگر در صورتی حق دخالت و یا برخورد با نظر وی را خواهند داشت که :

1-      نظر ارائه شده به نوعی برای اشخاص مذکور ، تهمت یا توهین ویا افترا تلقی شود و ایشان در موضع رفع اتهام و یا فعل انتقام به برخورد قانونی با شخص صاحب نظر برآیند .(البته در صورت تایید مراجع قانونی بر حقانیت ادعای شاکیان )

2-      نظر ارائه شده ، عینا واکنش لفظی اشخاص مذکور را در برداشته باشد ؛ یعنی در جواب ، رد و یا نقض نظر ، پاسخی به همان سیاق (شاید هم تندتر ) صادر شود .

که در مورد اول ،" قانون "و در مورد دوم ، " منطق " ، نقش عمده را ایفا می کنند .

و این اصول فقط در صورت وجود فرد صاحب نظر معلوم (یعنی کسی که با ذکر دقیق نام و مشخصات نظر می دهد ) رنگ و بو پیدا می کند ، نه صاحب نظر مجهولی که از درج اسم و مشخصات دقیق ابا می کند و یا از اسم مستعاری در این زمینه استفاده می کند .(حالا به هر دلیل )

بد نیست همینجا به فرضیاتی جالب در زمینه ی مورد دوم (صاحب نظر مجهول ) اشاره ای کنیم :

الف ) همیشه اولین انگشت اتهام در مورد نظر مجهول به سمت آفرینندگان آثار و صاحبان مطالب نشانه میره . به این دلیل که شاید این افراد برای توجه و اهمیت بیشتر مخاطب به موضوع مورد بحث و یا اصطلاحا " بازار گرمی "، خالق نظر و یا نظراتی چالش گرا و جنجالی باشند؛ که با این کار هم آمار مخاطب خود را بالا برده باشند و هم به این وسیله به اهداف مورد نظرشان پیرامون ارائه و تأثیرگذاری و هضم مطلب توسط مخاطب، برسند. که در این میدان اگر دو طیف مخالف فکری و عقیدتی – به عنوان مخاطب تام – حضور داشته باشند، آفریننده‌ی اثر خیلی راحت تر به این مهم دست پیدا می کنه . مثال نیاز نداره چون خودم هم وقتی توی دانشگاه تو حوزه ی نشریات کار میکردم ، این کار رو به عنوان یک قلق زیرکانه برای جذب مخاطب بیشتر ، پیشنهاد میدادم . در عین حالیکه به ناپسندی کار واقف بودم ! و تادلتون بخواد سایت ها ، برنامه های تلویزیونی و رادیویی ، نشریات و رسانه های مختلف که از این هربه برای شناساندن و هویت دادن به برنامه هاشون استفاده میکنن .(برداشت بد نشه ..با شناختی که من از چگاسه عزیز دارم ، این بلا از این محیط پاک بدوره ....ان شاءالله )

ب ) از مهمترین عوامل امتناع مخاطب صاحب نظر از شناسایی  هویت و درج نام هنگام نظرخواهی ، بحث ترس مخاطب از عواقب و پسآمدهای بعد از ایراد نظر توسط اوست .بدین توضیح که مثلا من به عنوان یک مخاطب قصد دارم راجع به یک موضوع ، نظر (طبعا مخالف و انتقادی ) خودم رو بنویسم ولی در موقعیتی باشم که نتونم اسم واقعی ام رو ذکر کنم و نمی تونم نسبت به موضوع هم بی خیال باشم . پس اینجا مجبورم یا اسم ننویسم و یا از اسم مستعار استفاده کنم . مثلا : از دیار ترس آباد ، فراری ، یکی مثل شما ولی ترسو ، یکی بدتر از شما ، دلسوز ترسو و خیلی اسمهای مستعار جالب که خودتون دیدین و حتما خندیدین .

چون این قسمت از همه شون جالبتره بد نیست یه کم موشکافیش کنیم :

نام کوچک ، نام خانوادگی ، اسم مستعار :

ذکر اسم کوچک هنگام درج نظر از طرف مخاطب از دو حالت خارج نیست : یکی اینکه مخاطب به نوعی بین ذکر کامل نام و نام خانوادگی اش و یا عدم ذکر اون، گیر کرده و به اصطلاح دو دل شده. یعنی نمیدونه که اینجا بهتره هویتش مشخص باشه یا نا مشخص، به همین خاطر فقط به ذکر اسم کوچیکش اکتفا میکنه که هم خودشو راضی کرده باشه و به اصطلاح وجدانش ناراحت نباشه وهم هدف و منظورشو به اونایی که با دیدن این اسم کوچیک تا حدودی هویتشوحدس میزنن، برسونه. در مورد نام خانوادگی و اسم مستعار هم این فرضیه می تونه مصداق داشته باشه . با این تفاوت که حوزه­ی هویت نام خانوادگی، وسعتی بیشتر از نام کوچک رو شامل میشه و به یک طایفه و یک گروه فامیلی القا پیدا می کنه. احتمال تخریب از طرف مخالفان در این قسمت بیشتر از همه ی قسمت ها است. چون اختلاف عقاید واندیشه ها در سطح طوایف، اقوام و گروه­های فامیلی بزرگ بیشتر از افراد به صورت اشخاص جداگانه و منفرد هست.

ذکر اسم مستعار هم از دو حالت خارج نیست. یا اینکه چون مخاطب در یک منطقه ی مکانی خاص با یک اسم مستعار خاص شناخته میشه و افراد محدودی به هویتش پی می برن و غرض هم درک همین افراد محدود بوده، اقدام به درج اون می کنه ویا اینکه این لقب و اسم رو  از همون اول برای اظهار نظرات انتقادیش انتخاب کرده و فقط در اون مکان و محل مورد نظر ازش استفاده می کنه.

قرار دادن اسم مکان و یا محل زندگی خاص هنگام نظر خواهی به جای اسم واقعی:

دلیل حساسیت زیاد این قسمت بحث وطن دوستی و خاک پرستی و علاقه ی شدیدیه که معمولا در مورد ما ایرانی ها و بالاخص جنوبی ها زیاد اهمیت داره و هرگونه حرف و حدیث غیر واقع و یا مغرضانه ای از طرف و یا در مورد مکان موردِ علاقه مون ، باعث واکنش شدید ذاتی ما در برابر اون میشه . چون هر نظری که با نامی از مکانی خاص همراه هست در مورد همه یا بیشتر افراد آن مکان دلالت پیدا می کنه و میتونه به نوعی معرّف نوع فکر  و فرهنگ مردم آن منطقه باشه .مانور مخالفان و یا مخرّبان فکری توی این حوزه هم زیاده .

درجِ نام یک سازمان و یا مؤسسه خاص به جای اسم واقعی :

توی کشور ما متأسفانه جنجال و یا به اصطلاح " کل کل " بین اداره ها ، سازمان ها ، مؤسسه ها ، شرکت ها ، گروههای فکری و عقیدتی ، انجمن ها و اصناف با معنی رقابت در جهت پیشرفت و پیشبرد اهداف ملی و مشترک ،اشتباه گرفته شده .بدین توضیح که هر طیفی ، منطقه ی خودش رو مستقل و عاری از هر عیب و کاستی می بینه و هرگونه انتقاد و یا پیشنهاد از طرف طیف موازی و مقابل خودش رو به معنای یک نوع جنگ نرم افزاری میدونه و بلافاصله در مقابل این برخورد ، موضع میگیره .تبعات این رفتار زشت جمعی هم چیزی نیست جز نزول اعتباری و اجتماعی گروهها و یکی از بارزترین دلایل عقب ماندگی آنها .

که در بحث درج نظر ، ذکر نام یک موسسه و یا سازمان خاص در موضع نگارنده (صاحب نظر ) ، هدفی به جز مورد اشاره شده در بالا ، در جهت تخریب ، مقابله و یا برخورد با طرف مورد نظر نخواهد بود .

" من نبودم ، دستم بود ! " ( از طرف و با اسم کس دیگری نظر دادن ) :

ناپسند ترین و زشت ترین نوع نظرخواهی ، نظر دادن با درج اسم کامل شخص معلوم دیگری در جهت تخریب و یا آبروریزی آن شخص هست . این کار اینقدر غیر منطقی و ناپسند هست که صحبت راجع به اون هم زیاد جالب نیست . " خنجر از پشت زدن " ( نامردی ) توی فرهنگ ما بهترین معادل برای تشریح این نوع رفتار غیر انسانی است .

...  :

و جالب ترین نوع نظر خواهی  در حوزه ی صاحب نظر مجهول مربوط به کسایی میشه که بدون درج هیچگونه واژه ، اسم و یا علامت نگارشی و ... نظر میدن . یعنی فقط نظر میدن .چون این گونه نظرات رو اصلا نمیخونم در موردش هم چیزی نمیگم . برداشت من از این شیوه ی نظر خواهی مثل برداشت شخصی است که در مقابل یک انسان لال قرار گرفته ، در عین حالیکه چشماشو کاملا بسته ! حالا چی برداشت میکنه خدا میدونه .

من متاسفانه بشدت از این قشر آدمها بدم میآد و فکر میکنم اونا حتی برای شخصیت خودشون هم ارزش قائل نیستن که از بردن نامشون هم میترسن . به همه ی دوستان و دشمنان عزیزم  توصیه میکنم اگر مطلبی رو خوندید یا بی خیال بشین و نظر ندین و یا اگر نظر دادین با نام کامل درست و صادقانه نظر بدین . امیدوارم این قسمت از مطلبم کسی رو ناراحت نکرده باشه  . این اعتقاد شخصی منه و مطمئنم دیگران هم این رفتار رو نمی پسندن .

همیشه وقتی بعد از خواندن مطلب سری به نظرات پیرامون آن هم میزنم فقط به نظراتی اهمیت میدم و میخونم که دارای اسم و مشخصات کامل و واقعی باشن .

ج ) و متأسفانه یکی از مسائل دیگری که نه تنها مربوط  به حوزه ی سایتهای اینترنتی (خبری – تحلیلی ) بلکه همه ی رسانه های مستقیماً درگیر با مخاطب میشه اینه که بعضی ا زمخاطبان به جای پرداختن و توجه و نظر دادن به اصل موضوع و مطلب ارائه شده ، بیشتر توجه و مواضعشون رو متوجه نظرات گفته شده ی دیگر مخاطبان میکنن . وهمه ی هم ّ و غمّشون رو برای انتقاد و یا پیروی از نظرات همدیگه میذارن و اصل موضوع رو به کلّی کنار میندازن تا جایی که گاهی وقتها فضای مفهومی ایجاد شده در قسمت نظرات کاملا مستقل و بی ربط به مفهوم اصل موضوع ارائه شده میشه . البته تبادل و تعامل سالم نظرات بین منتقدان ، محیط موضوع رو پربارتر و پرانرژی تر میکنه ولی این تعامل و تبادل کاملا باید مربوط به موضوع ارائه شده باشه تا تأثیرگذاریش هم چند برابر بشه .

عقیل تشانی زاد

خرداد 1389